Πυργά, Λευκωσία - Συνέντευξη
Κυρία Δέσποινα, 1946
Κάτοικος Πυργών
Tι σκέφτεστε όταν ακούτε την λέξη Τουρκοκύπριος;
Οι Τούρκοι είναι πολύ καλοί,
ιδιαίτερα οι Τούρκοι που ήταν στο χωριό μας, περνούσαμε σαν τα αδέρφια. Έτσι
κοντά ήταν τα σπίτια μας, το σχολείο μας, περνούσαμε καλά.
Γνωρίζεται το ποσοστό των Τουρκοκυπρίων και των Ελληνοκυπρίων που υπήρχε στο
χωριό σας;
Δεν γνωρίζω ακριβώς αριθμό αλλά ήταν λιγότεροι από εμάς τους
Ελληνοκύπριους.
Πως ήταν οι σχέσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων στο χωριό σας;
Η κοινή ζωή που είχαμε στο χωριό ήταν πολύ καλή. Θυμάμαι συγκεκριμένα ήταν
μια κοπέλα η γυναίκα του Χότζα που την έλεγαν Χατιτζέ, για παράδειγμα την
Κυριακή της Ελιάς πηγαίναμε στην εκκλησία για να πάρουμε ελιά και πάντα μας
έδινε και αυτή ελιά. Ήταν Τούρκοι αλλά πάντα έλεγε ότι το όνομα της ήταν
Ανεζού. Μέσα στον πόλεμο παλαιά η μητέρα της ήταν Χριστιανή και μετά που έγινε
η ανταλλαγή πληθυσμού έμεινε εδώ με τον Τούρκο. Και έκανε την κόρη της την
Χατιτζέ αλλά πάντα έλεγε εμένα το όνομα μου είναι Ανετζού. Αυτή είχε και άλλα
παιδιά, είχε μια κόρη Ζερίνη μια Μιλιχάτη και ένα γιο που τον έλεγαν Σιαπάνη.
Με την Ζερίνη πηγαίναμε μαζί σχολείο. Ήμασταν πολύ φτωχοί τότε δεν ήμασταν
άρχοντες αλλά εκείνοι ήταν πιο πλούσιοι, ο Χότζιας είχε παραπάνω περιουσία από
εμάς. Το σχολείο μας ήταν δίπλα δίπλα οι βρύσες των δυο σχολείων ήταν απέναντι απέναντι.
Παίρναμε από ένα κουλούρι το φουσκώναμε κάτω από την βρύση, είναι λες και την
βλέπω τώρα μπροστά μου, το μοιράζαμε και το τρώγαμε στο ένα διάλειμμα. Το άλλο διάλειμμα
τρώγαμε το άλλο κουλούρι της Ζερίνης. Και έτσι περνούσαμε πολύ καλά.
Στην καθημερινότητα σας τι ασχολίες κοινές είχατε;
Δουλεύαμε μαζί. Με την Ζερίνη που σας είπα πηγαίναμε στα χωράφια του Χότζα
και βγάζαμε φακές, ελιές και άλλα. Θερίζαμε μαζεύαμε τα ρόδια πηγαίναμε τους
βοηθούσαμε και μας πλήρωναν. Αλλά ότι
έκαναν μας έφερναν και εμάς.
Τα σπίτια των Τουρκοκυπρίων στο χωριό σας ήταν σε διαφορετική γειτονιά από
τα σπίτια των Ελληνοκυπρίων;
Όχι τα σπίτια μας δεν ήταν ξεχωριστά ήταν μικτά, δίπλα δίπλα ήμασταν
γείτονες.
Είχατε καθόλου μικτούς γάμους μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων;
Όχι δεν είχαμε μικτούς γάμους αλλά πηγαίναμε εννοείτε εμείς στους γάμους
τους και αυτοί έρχονταν στους δικούς μας. Όταν πηγαίναμε στους γάμους
καθόμασταν μαζί και με την Ζερίνη που σας έλεγα. Και αυτοί που δεν ήταν από το
χωριό μας πήγαιναν και στον πατέρα μου και του έλεγαν ότι ήθελαν να τις
παντρευτούν, νόμιζαν ότι είναι Χριστιανές αλλά όταν μάθαιναν ότι ήταν Τουρκούες
και πήγαιναν και το έλεγαν στους γονείς τους αυτοί δεν δέχονταν να τις πάρουν.
Τι γλώσσα μιλούσατε μεταξύ σας, γνωρίζατε και τις δύο γλώσσες;
Ήξεραν Ελληνικά. Εγώ δεν ήξερα Τούρκικα. Η Ζερίνη και τι δεν έκανε για να
μου μάθει Τουρκικά αλλά δεν τα κατάφερε. Είχε πολλούς Χριστιανούς που ήξεραν
όμως Τουρκικά.
Γνωρίζεται από πότε υπήρχαν Τουρκοκύπριοι στο χωριό σας;
Ε δεν ξέρω ακριβώς αλλά ο μπαμπάς μου είχε συνομήλικους του όπως ο Μπακίρης
που πήγαιναν σχολείο και όταν έρχονταν δεν είχαν φαΐ να φάνε αφού ήταν φτωχοί,
έτρωγαν ψωμί κριθαρένιο με λαδόξιδο μόνο. Και πήγαιναν στο σχολείο και
ζαλίζονταν όπως μας έλεγε ο πατέρας μου και έπεφταν κάτω από το θρανίο.
Θυμάστε κάποιο αρνητικό περιστατικό που συνέβη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων
στο χωριό και που θα θέλατε να μας διηγηθείτε;
Είχε ένα περιστατικό με κάποιους κάτοικους του Ψευδά και ένα Τούρκο χωριανό
μας που ήταν βοσκός. Ήταν με τον Φαχρί και τον Σαλίχι και τους έφυγαν τα
ζωντανά τους και μπήκαν μέσα στα σπερμένα χωράφια των κατοίκων του Ψευδά. Τους
είδαν οι κάτοικοι του Ψευδά και τσακώθηκαν μαζί τους. Τον χτύπησαν άθελα τους και
τον σκότωσαν. Εκείνη την ημέρα θυμάμαι η μητέρα του δεν ήθελε να πάμε στην
κηδεία του. Έλεγε ότι οι Χριστιανοί σκότωσαν τον γιο της και δεν ήθελε να πάμε.
Εκτός από αυτό το περιστατικό που ήταν ατύχημα στην ουσία δεν είχαμε κάποια
άλλη διαφορά εντός του χωριού.
Είχατε ποτέ πρόβλημα με τα γειτονικά χωριά που δεν είχαν Τουρκοκύπριους ή
από χωριά που ζούσαν μόνο Τουρκοκύπριοι;
Όχι δεν μας ενοχλούσαν τα γειτονικά χωριά που δεν ήταν μικτά. Δεν θυμάμαι
να υπήρξε κάποιο περιστατικό.
Είχατε ποτέ διαφορές λόγω της διαφορετικής θρησκείας που είχατε;
Ποτέ δεν είχαμε διαφορές σχετικά με την θρησκεία μας. Τους παίρναμε
φλαούνες την Λαμπρή, όταν έκαναν εκείνοι το μπαϊράμι τους έρχονταν και μας
έφερναν και εκείνοι φαγητά. Και οι βοσκοί μας έδιναν χαλούμια, γάλα, αναρή.
Όταν είχαμε τραπέζι έρχονταν πάντα οι Τούρκοι γείτονές μας. Είχε μια Τουρκού
αυτή που σου είπα σκότωσαν τον γιο της κάθε δεκαπενταύγουστο πήγαιναν στον
Απόστολο Αντρέα με ένα αυτοκίνητο μισοί Τούρκοι μισοί Χριστιανοί. Διάλεγε το
πιο καλό ζώο από το κοπάδι και το έπαιρνε στον Απόστολο Ανδρέα και το άφηνε
ελεύθερο εκεί στην αυλή της εκκλησίας και έλεγαν αυτό είναι του Αποστόλου
Ανδρέα, σαν τάμα. Τους δίναμε ελιά και αγιασμό. Ο Μπεκίρης που σας είπα που
ήταν φίλος του πατέρα μου έκλαιγε την Αγία Παρασκευή που σταύρωναν τον Χριστό,
και που γυρίζαμε τον επιτάφιο. Στεκόταν μέσα στην εκκλησία και έκλαιγε
περισσότερο από τους Χριστιανούς. Και ήταν Τούρκος, αλλά είχε πολλούς που μέσα
τους είχαν αίμα Χριστιανών.
Όταν θα έφευγαν από το χωριό είχε αλλάξει η συμπεριφορά τους; Άλλαξαν οι
σχέσεις σας;
Όχι έκλαιγαν όταν ήταν να αποχωριστούμε. Αυτή η Χατιτζέ που σας είπα που
έλεγε ότι είναι Ανετζού πήγαινε στην
μητέρα μου και της έλεγε κοκόνα Μυρού θέλω ένα βαπόρι να πάρει το σπίτι μου.
Είχε ένα τεράστιο σπίτι με μεγάλη αυλή γεμάτη πιθάρια και λουλούδια. Μας έδωσε
και πολλά πράγματα όταν ήταν να φύγει και μας έλεγε, το σπίτι μου να μου το
προσέχετε. Τώρα το σπίτι τους το πήραν πρόσφυγες δικοί μας που ήρθαν μετά στο
χωριό.
Έχετε επαφές με την φίλη σας την
Ζερίνη;
Η Ζερίνη έφυγε μετά τον πόλεμο και τώρα είναι νοσοκόμα στο νοσοκομείο εκεί
των Τούρκων στην Λευκωσία. Ήρθε πολλές φορές στο χωριό και με είδε. Εγώ δεν
πήγα γιατί δεν ξέρω και που είναι το σπίτι της τώρα. Ήρθε και η Σιαζί, αυτή
ήταν φίλη της αδερφής μου που δούλευαν μαζί στο Σταυροβούνι παλιά. Περνούσαμε όντως
πολύ καλά.
