Ποταμιά, Λευκωσία - Συνέντευξη

(Türkçe için tıklayınız)

Παναγιώτης Γιατρού,

Κοινοτάρχης Ποταμιάς

Το οδοιπορικό μας στο χωριό της Ποταμιάς τελειώνει με την προγραμματισμένη συνέντευξη που είχαμε με τον κοινοτάρχη του χωριού. Πιο κάτω μπορείτε να διαβάσετε την μικρή συνέντευξη που είχαμε την ευκαιρία να κάνουμε την περασμένη Κυριακή στις 26 Μαρτίου 2017 με τον κύριο Παναγιώτη Γιατρού, τον οποίο και θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε για την αποδοχή και φιλοξενία του καθώς και για τις πληροφορίες που μας παρείχε σχετικά με το χωριό και τους κατοίκους του.  

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ:

Θα μπορούσατε να μας πείτε λίγα λόγια για την ιστορία του χωριού καθώς και για την προέλευση του ονόματός του;

Η Ποταμιά αναφέρετε ιστορικά με το όνομά της στους χάρτες τουλάχιστον γύρω στον 11πχ αι. και ο λόγος αυτού είναι το πολύ νερό που έχει αλλά και το γεγονός ότι βρίσκεται δίπλα από τον χείμαρρο Γυαλιά. Το υπέδαφος της Ποταμιάς είναι σαν μια μεγάλη λεκάνη που αποτελείται από το χώμα, το αμμοχάλικο (το τσακίλι που λέμε στα Κυπριακά) και κάτω υπάρχει ο άργυλος, ο οποίος είναι αδιαπέραστος από το νερό. Αυτός ήταν και λόγος που μαζευόταν το νερό σε αυτή την περιοχή. Στα παλιά τα χρόνια δεν υπήρχε πολύ άντληση με μηχανήματα όπως τώρα, εξου και οι δρόμοι της ποταμιάς, τα λαγούμια, παντού έτρεχαν νερό. Αυτός ήταν και ο κύριος πόλος έλξης για τους διάφορους κατακτητές αφού δεν υπήρχε άλλη μορφή ενέργειας τότε. Κάποιο λένε ότι η ποταμιά κατοικήθηκε πριν από το Ιδάλιον πάλι λόγο του νερού αλλά σε κάποια φάση τα δυο χωριά ήταν ένα ενιαίο βασίλειο. Στην Ποταμιά υπάρχουν επίσης ευρήματα των προϊστορικών χρόνων, όπως η στεφανομένη κεφαλή του θεού Απόλλωνος που αποτελεί και το έμβλημα του χωριού μας. Υπάρχει επίσης το μεσαιωνικό δίκτυο διαχείρισης του νερό γι’ αυτό και αν περπατήσετε θα βρείτε πολλούς νερόμυλους πολλά λακκάκια, λαγούμια και πετράβλακα αν και αρκετά από αυτά δυστυχώς έχουν καταστραφεί. Όπως επίσης και η μεσαιωνική έπαυλη που ουσιαστικά ήταν το εξοχικό των βασιλέων των Λουζινιανών και που σήμερα ανακαινίζεται. 

Προφανώς το χωριό υφίστατο από τα Βυζαντινά χρόνια. Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας η Ποταμιά πέρασε στην κατοχή της βασιλικής οικογένειας των Λουζινιανών της Κύπρου. Την περίοδο των Λουζινιανών υπήρχαν τα φέουδα, υπήρχαν τσιφλικάδες από τον 12^ο, 13^ο αιώνα που ήρθαν οι Φράγκοι στην Κύπρο και αυτά τα τσιφλίκια διατηρήθηκαν μέχρι και την ανεξαρτησία της Κύπρου. Αυτή ήταν και η αιτία που διατηρήθηκαν οι καλές σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Ο λόγος είναι ότι συζούσαν μαζί στην ουσία. Ήταν οι 4 – 5 τσιφλικάδες και ήταν από κάτω τους οι ακτήμονες, οι δουλοπάροικοι που ζούσαν μαζί, δούλευαν μαζί κοιμόντουσαν μαζί εξού και υπάρχουνε πολλές συγγένειες εξ αίματος μεταξύ τους. Σε αυτές τις περιοχές που υπήρχε αυτή η ανομοιομορφία στην κατανομή της γης υπάρχουν πολλές συγγένειες εξ αίματος και αυτό είναι το βασικό που κράτησε την Ποταμιά και μερικές άλλες περιοχές της Κύπρου μακριά από συγκρούσεις, αφού στην ουσία ήταν συγγενείς μεταξύ τους.

Με την κάθοδο των Τούρκων τον 16^ον αι. η Ποταμιά δεν ήταν στην μορφή που την βλέπουμε σήμερα αλλά ήταν διασπαρμένη μέσα στα περβόλια, είχε πολλά περβόλια. Στον Άγιο Σωζόμενο όμως ήταν οι προύχοντες της τότε περιοχής των Φράγκων γι’ αυτό υπάρχει και το μοναστήρι το φράγκικο του Αγίου Μάμα με τις αψίδες. Ήταν οι προύχοντες της περιοχής λοιπόν, που είχαν τις περισσότερες περιουσίες και οι οποίοι με την κάθοδο των Τούρκων εξισλαμίστηκαν για να κρατήσουν τις περιουσίες τους. Στον Άγιο Σωζόμενο  ο καταμερισμός της γης σήμερα είναι γύρο στο 85% τουρκοκυπριακή γη και το υπόλοιπο 15% ελληνοκυπριακή γη. Επειδή αυτοί που είχαν τις περιουσίες σχεδόν όλοι εξισλαμίστηκαν, κράτησαν με αυτό τον τρόπο τις περιουσίες τους και θα δείτε σήμερα ότι ο Άγιος Σωζόμενος είναι ένα χωρίο εγκαταλελειμμένο από το 1964. Και στην Ποταμιά λόγο ακριβώς αυτού του κλίματος του νερού έκτισαν και την μεσογειακή έπαυλη η οποία και ανακαινίζεται σήμερα. Εκεί έμενε η τελευταία χρόνια η βασίλισσα Κατερίνα. Αυτή η κατάσταση λοιπόν επικράτησε στην Ποταμιά μέχρι τον 20αι σίγουρα αλλά και τα τσιφλίκια διατηρήθηκαν κατά ένα μεγάλο βαθμό μέχρι και την ανεξαρτησία (σίγουρα μέχρι το 1950).

Θα μπορούσατε να μας πείτε για το ποσοστό των κατοίκων του χωριού;

Πριν το 1963, από το 1931 μέχρι και το 1960 οι Τουρκύπριοι ήταν πιο πολλοί από τους Ελληνοκύπριους. Το 1963 με τις συγκρούσεις έφυγαν αρκετοί και πήγαν στο γειτονικό χωριό Λουρουτζίνα οι οποίοι και επέστρεψαν στην συνέχεια σιγά σιγά πίσω στην ποταμιά και ερχόμαστε στο 1973 που υπερίσχυαν οι Ελληνοκύπριοι με 314 κατοίκους ενώ οι Τουρκοκύπριοι με 158. Με τον πόλεμο όμως του 1974 και την ανταλλαγή του πληθυσμού, πολλοί έφυγαν και έμειναν γύρο στα 90 άτομα τα οποίο δυστυχώς δεν αναπληρώνονται εκ τότε, και σήμερα έχουν απομείνει γύρω στα 20 άτομα. Χάσαμε και δυο τρία ζευγαράκια μικτά από το χωριό επειδή δεν είχαν γη και αναγκάστηκαν να πάνε στην πόλη.

Πως θα περιγράφατε τις σχέσεις των κατοίκων;
Κατά την διάρκεια όλων των συγκρούσεων που υπήρξαν στην Κύπρο, στην Ποταμιά  περιφρουρούσαν κοινές ομάδες Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων ώστε να μην επέμβουν από τα γύρω ξένα χωριά. Το κυριότερο είναι ότι δεν έσπασε μια μύτη χαρακτηριστικά, δεν έγινε κανένα επεισόδιο μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Δεν υπάρχει πουθενά καταγραμμένο κανένα επεισόδιο με ένοπλες συγκρούσεις.  Το μείγμα, το κράμα μας, το DNA μας είναι ίδιο, και αυτό δεν το ισχυρίζομαι μόνο εγώ αλλά το αποδεικνύει και μελέτη του Ινστιτούτου Γενετικής. Εάν τότε λάμβαναν υπόψη ο Μακάριος, ο Γρίβας αλλά και ο λαός μας τα όσα θα περνούσαν οι Τουρκοκύπριοι και όλοι μας, θα παίρναμε την ανεξαρτησία μας και δεν θα ζούσαμε σήμερα με τον τρόπο που ζούμε σήμερα. Δεν υπάρχει ξεχωριστή περιοχή στο χωριό, δεν υπήρχε κανένας διαχωρισμός. Το μόνο πράγμα που ξεχωρίζει είναι οι εκκλησίες μας με το τζαμί το οποίο είναι ένα μικρό κτίριο το οποίο παλιά ήταν σχολείο. Στις γιορτές γιορτάζουμε μαζί δεν γίνεται για παράδειγμα το Πάσχα να έρθει το μπαϊράμι τους και να μην φάμε μαζί μολοχία (παραδοσιακό τουρκοκυπριακό φαγητό). Ξέρουν όλοι ελληνικά, οι παλιοί μπορεί να μην ξέρουν να μιλούν και να γράφουν αλλά ξέρουν να μιλούν. Είναι τόσο δεμένοι σε σημείο που δεν ξεχωρίζουν οι Ελληνοκύπριοι από τους Τουρκοκύπριους.

Περισσότερες πληροφορίες όσον αφορά το χωριό της Ποταμιάς.