Pile, Larnaka
Pile, Larnaka’nın 12. kilometre Kuzeydoğusunda bulunan, zengin bir
tarihe ve arkeolojik alana sahip olan, bugüne kadar karma olan bir köydür.
Güneyde Larnaka koyuna kadar uzanır, Kuzeydoğuda Türk yönetimi altında bulunan
Pergama köyüne (4 kilometre) ve Güneydoğuda Larnaka – Dikelya yoluna (yaklaşık
5 kilometre) bağlanır.
Geçen hafta gerçekleştirdiğimiz gezimizde güneşli havanın bize elvermesiyle çeşitli arkeolojik alanları gözlemleme fırsatı bulduk. Köye giderek ziyaret edebilecek olan ziyaretçiler köyde: orta çağdan kalma kuleyi, Halk Sanatları Müzesini, Kıbrıslı Türk camisini, Kültür Merkezi’ni, eski Polis İstasyonunu ve ayrıca düzenli plajlarını ziyaret edebilirler.
Tarihsel olarak köyün ismi orta çağ döneminden kalan eski haritalarda
bugüne kadar da kullanılan aynı isimle yani; Pila (Pile) veya Pilla olarak
geçmektedir. Köyün isminin kökeninin Yunancadaki "Pili" (yani
"giriş") kelimesinden gelmekte olduğu görülmektedir ve buna göre
bakacak olursak köyün mevkisinin Mesarya ovasına doğal "giriş"
olmasından ötürü verildiğini söyleyebiliriz. Ayrıca adı köyün konumuyla ilgili
olduğu gibi ayrıca Kıbrıs'ın antik/Yunan kolonileriyle de ilişkili
olabilir.
Köyde gerçekleştirilen çeşitli kazılar sonucunda Pile köyünün
kökenlerinin geç Bakır Çağına kadar uzandığı görülmektedir. Köyde bulunan
kitabeler de burada Tanrı Apollon'a ithaf edilen bir tapınak bulunduğunu
kanıtlamaktadır. Bununla birlikte köy Orta Çağda da var olmuştur. Mas Latri'nin
değindiği üzere Pile başlarda özel bir Feodal beylikti ve sonrasında kraliyet
toprağı olmuştur. Orta Çağda daha önce de bahsettiğimiz, asma köprüsü veya
ahşap merdiveni bulunan kule inşa edilmiştir. Pile kulesi diğer kulelerle
birlikte (Alamninos'un Ksilofagos ve Kitios kuleleri) Larnaka koyu boyunca
uzanan, amacı düşman gözetleme ve sakinleri erken uyarmak olan bir kuleler
zinciri oluşturur. Bazıları restorasyon gerektirse bile Venedik binalarının
tümü sonraki çağlarda ayakta kalmışlardır.
Leontio Machaira'nın aktardığı
üzere 1425 tarihinde Saracen'ler (Haçlı seferleri zamanında Müslümanlara
verilen ad) tarafından bölge işgal edildi fakat Pile dışındaki köylere
saldırıldıysa da Pile'ye saldırılmadı. Köy Frenk yönetimi ve Venedik yönetimi
boyunca, 1570-71'deki Osmanlılar tarafından ele geçirilene kadar Kraliyet
toprağıydı. Osmanlı döneminde köye Türkler yerleştirildi, köyün Yunan sakinleri
de diğer köylerde olduğu gibi yer değiştirilmedikleri için köy bugün Türk harekâtından
sonra bile karma olarak kalmıştır.
Eldeki nüfus sayımı verileri uyarınca köyün nüfusu aşağıda belirtilmektedir:
1881
|
378
|
Sakin
|
1891
|
450
|
Sakin
|
1901
|
485
|
Sakin
|
1911
|
556
|
Sakin
|
1921
|
604
|
Sakin
|
1931
|
698
|
Sakin
|
1946
|
866
|
598 Kıbrıslı Rum ve 268 Kıbrıslı Türk
|
1960
|
961
|
618 Kıbrıslı Rum ve 343 Kıbrıslı Türk
|
1973
|
1,074
|
586 Kıbrıslı Rum ve 488 Kıbrıslı Türk
|
1976
|
679
|
Tümü Kıbrıslı Rum
|
1982
|
812
|
Sakin
|
1992
|
772
|
Sakin
|
2001
|
1,379
|
Sakin
|
Burada belirtmekte fayda vardır ki 1976 nüfus kayıtları (yukarıda
görülebileceği üzere) köyün sadece Kıbrıslı Rum sakinlerini göstermektedir.
Bunun sebebi köyün Kıbrıslı Türk sakinlerinin sayımının 1974 Türk harekâtı
sonrasında ortaya çıkan negatif havadan dolayı yapılmasının mümkün olmamasıdır.
Gezimizden Fotoğraflar
(Fotoğrafları büyütmek için üzerlerine tıklayınız)
Kaynaklar:
- Pile Muhtarlığı, Larnaka.
- Köy sakinlerinden elde ettiğimiz bilgiler.
- Kıbrıs'ı Turluyorum: Larnaka Poli kaı Eparchia, Yiorgos Karouzi, SELAS, Lefkoşa 2007.
- Büyük Kıbrıs Ansiklopedisi, Arktinos, Lefkoşa 2011 – 2012.
